Nisu se muslimani u Bosni dodvoravali samo Hitleru 1942. godine. Sličan obrazac pokazivanja lojalnosti velikoj sili vidi se i nakon austrougarskog preuzimanja Bosne 1878. godine, kada je dio sarajevske muslimanske elite brzo prešao na saradnju sa novim gospodarom zemlje.
Prema studiji Dževade Šuško, 58 istaknutih sarajevskih muslimana potpisalo je pismo generalu Josipu Filipoviću u kojem iskazuju lojalnost caru i izražavaju spremnost da Bosna bude dio Austro-Ugarske.
Ključne tačke tog iskazivanja lojalnosti bile su tri stvari — priznavanje cara kao novog vrhovnog autoriteta, prihvatanje uključenja Bosne u austrougarski okvir i insistiranje da se zauzvrat očuvaju islamske institucije, privatna imovina i teritorijalna cjelovitost Bosne i Hercegovine.
Pokazivanje lojalnosti nije stalo na tom pismu. Isti krugovi kasnije kroz austrougarske institucije pregovaraju o unutrašnjem uređenju islamskog života u Bosni, pa je 1881. upućen zahtjev vlastima da se uspostavi domaći vjerski poglavar sa titulom reis-ul-ulema. To pokazuje da dio elite nije samo prihvatio novu vlast, nego je aktivno tražio svoje mjesto unutar austrougarskog sistema.
Kada je stigla njemačka okupacija, dio muslimanskih autonomističkih krugova iz Sarajeva pokušao je da se direktno ponudi Berlinu. Tako je 1. novembra 1942. sastavljen memorandum upućen Adolfu Hitleru, koji Emily Greble povezuje sa tzv. Muslimanskim nacionalnim komitetom i u kojem se traži poseban položaj Bosne i Hercegovine pod njemačkom zaštitom.
U tom dokumentu autori koriste nacistički rasni rječnik i tvrde da bosanski muslimani „po rasi i krvi nisu Sloveni, već gotskog porijekla“, nastojeći da se predstave kao narod bliži Nijemcima.
Ta politička linija nije ostala samo na papiru: već 1943. Nijemci kreću u formiranje 13. SS Handžar divizije, regrutujući muslimane iz Bosne i Hercegovine za jedinicu pod njemačkom komandom, što pokazuje da je dodvoravanje Berlinu dobilo i vojni oblik.
Spremnost da se lojalnost i identitet podredi svakom okupatoru-obrazac koji se, u različitim oblicima, može prepoznati i danas.
Autor: Vijesti365
